Hikayeta Kerê me ji kurîtîyê doça wî tunebû

Kesekî ji mêrikekî teleba wî hebû loma jê daxwaza teleba xwe kir. Wî inkar kir. Rojekê telebkarî biryar da ku bi alîkarîya kesine din, teleba xwe ji deyndarî bistînin. Dema ku çûne ba deyndarî, deyndar revîya û wan ew şopand.
Ew çû serbanekî û ji wir xwe avête nava hewşê.
Ji nişkê va ew bextreş kete ser pîremêrekî nexweş ku xizmên wî li derdora wî rûniştibûn da ku ew pîremêr mir. Xizmên pîremêrî jî ew şopand da ku ew gihişte çolekê.
Wî hespek dît ku revîyaye û hin kesin ji bo girtina wî hewl didin û hawar dikin ku pêşî hespî bigir, bilez kevrek hilanî ku pêşî hespî bigire; dema kêvir avêt, lêkete çavekî hespî û çavê wî ajelê bêziman kor bû.
Xwedîyên hespî jî ew şopand, da ku gihişte cihekî.
Kerek dît ku ketîye erdê û hin kes dixwazin wî ji erdê rabikin û daxwaza alîkarîyê dikin. Xwe gihande wan û doça kerî girt ku rake; ji nişkê va doça kerî ji bin jê bû.
Xwedîyê kerê jî li gel nêzîyên xwe ew şopand.
Dawîyê ew dorpêç bû û hate girtin û birin dadgehê ba dadwerî.
Heman dema ku hatin nava dadgehê, wî bextreşî îşareya dadwerî kir ku eger ji alîyê min bigirî nanê te li nav rûnê ye. Loma dadpirsîn bi xwendina "fîha xalêdûn"ê destpê bû.
Yekem kesî got: va mêrika gelek pere deyndara min e û nade. Dadwerî got: seneda xwe nîşan bide.
Wî got: seneda min tuneye.
Dadwerî got: ji ber ku angaşta te nerast e ji dadgehê derkeve. Ew jî derket.
Duyem kesî got: bavê me nexweş bû, vî mêrikî xwe ji serbanê avête ser wî û ew ji dunyayê çû û niha em xwînbihayê jê dixwazin.
Dadwerî got: bavê te çend salî bû?
Got: heftî salên wî hebûn.
Dadwerî got: ev mêrik çil salî ye, çil salan meaşa wî bidin da ku bigihije heftê salî, hinga xwînbihaya bavê xwe bixwazin.
Wan ji dadwerî ra got: eger me ti gotinên din tunebe azad in?
Dadwerî got: azad in; ew jî çûn.
Xwedîhespan got: me ji vî mêrikî ra got pêşî hespê me bigir, vî kevirek hilanî û yek ji çavên hespê me kor kir û niha em jê xerametê daxwaz dikin.
Dadwerî got: divê hespê xwe du nîvî bikin; vî nîvê ku çavê sax lê heye çiqas ku bihaya wî hebû li ber bihaya nîvê din dayînin û xerameta wî bistînin.
Ew bi vî karî qane nebûn û ji ber gotinên xwe lêborîn xwestin û çûn.
Eva ku dor dora xwedîkerî bû got: kerê me ji kurîtîyê doça wî tunebû. Û wan bi vê gotina kurt xwe ji zehmetîyê xilas kir.

 

#مھەمەد-تەقەڤی
هکایەتا کەرێ مە ژ کوریتییێ دۆچا وی تونەبوو

کەسەکی ژ مێرکەکی تەلەبا وی ھەبوو لۆما ژێ داخوازا تەلەبا خوە کر. وی ئنکار کر. رۆژەکێ تەلەبکاری بریار دا کو ب ئالیکارییا کەسنە دن، تەلەبا خوە ژ دەینداری بستینن. دەما کو چوونە با دەینداری، دەیندار رەڤییا وو وان ئەو شۆپاند.
ئەو چوو سەربانەکی وو ژ ور خوە ئاڤێتە ناڤا ھەوشێ.
ژ نشکێ ڤا ئەو بەخترەش کەتە سەر پیرەمێرەکی نەخوەش کو خزمێن وی ل دەردۆرا وی روونشتبوون دا کو ئەو پیرەمێر مر. خزمێن پیرەمێری ژی ئەو شۆپاند دا کو ئەو گھشتە چۆلەکێ.
وی ھەسپەک دیت کو رەڤییایە وو ھن کەسن ژ بۆ گرتنا وی ھەول ددن وو ھاوار دکن کو پێشی ھەسپی بگر، بلەز کەڤرەک ھلانی کو پێشی ھەسپی بگرە؛ دەما کێڤر ئاڤێت، لێکەتە چاڤەکی ھەسپی وو چاڤێ وی ئاژەلێ بێزمان کۆر بوو.
خوەدییێن ھەسپی ژی ئەو شۆپاند، دا کو گھشتە جھەکی.
کەرەک دیت کو کەتییە ئەردێ وو ھن کەس دخوازن وی ژ ئەردێ رابکن وو داخوازا ئالیکارییێ دکن. خوە گھاندە وان وو دۆچا کەری گرت کو راکە؛ ژ نشکێ ڤا دۆچا کەری ژ بن ژێ بوو.
خوەدییێ کەرێ ژی ل گەل نێزییێن خوە ئەو شۆپاند.
داوییێ ئەو دۆرپێچ بوو وو ھاتە گرتن وو برن دادگەھێ با دادوەری.
ھەمان دەما کو ھاتن ناڤا دادگەھێ، وی بەخترەشی ئیشارەیا دادوەری کر کو ئەگەر ژ ئالییێ من بگری نانێ تە ل ناڤ روونێیە. لۆما دادپرسین ب خوەندنا "فیھا خالێدوون"ێ دەستپێ بوو.
یەکەم کەسی گۆت: ڤا مێرکا گەلەک پەرە دەیندارا منە و نادە. دادوەری گۆت: سەنەدا خوە نیشان بدە.
وی گۆت: سەنەدا من تونەیە.
دادوەری گۆت: ژ بەر کو ئانگاشتا تە نەراستە ژ دادگەھێ دەرکەڤە. ئەو ژی دەرکەت.
دویەم کەسی گۆت: باڤێ مە نەخوەش بوو، ڤی مێرکی خوە ژ سەربانێ ئاڤێتە سەر وی وو ئەو ژ دونیایێ چوو وو نھا ئەم خوینبھایێ ژێ دخوازن.
دادوەری گۆت: باڤێ تە چەند سالی بوو؟
گۆت: ھەفتی سالێن وی ھەبوون.
دادوەری گۆت: ئەڤ مێرک چل سالییە، چل سالان مەاشا وی بدن دا کو بگھژە ھەفتێ سالی، ھنگا خوینبھایا باڤێ خوە بخوازن.
وان ژ دادوەری را گۆت: ئەگەر مە ت گۆتنێن دن تونەبە ئازادن؟
دادوەری گۆت: ئازادن؛ ئەو ژی چوون.
خوەدیھەسپان گۆت: مە ژ ڤی مێرکی را گۆت پێشی ھەسپێ مە بگر، ڤی کەڤرەک ھلانی وو یەک ژ چاڤێن ھەسپێ مە کۆر کر وو نھا ئەم ژێ خەرامەتێ داخواز دکن.
دادوەری گۆت: دڤێ ھەسپێ خوە دو نیڤی بکن؛ ڤی نیڤێ کو چاڤێ ساخ لێ ھەیە چقاس کو بھایا وی ھەبوو ل بەر بھایا نیڤێ دن دایینن وو خەرامەتا وی بستینن.
ئەو ب ڤی کاری قانە نەبوون وو ژ بەر گۆتنێن خوە لێبۆرین خوەستن وو چوون.
ئەڤا کو دۆر دۆرا خوەدیکەری بوو گۆت: کەرێ مە ژ کوریتییێ دۆچا وی تونەبوو. وو وان ب ڤێ گۆتنا کورت خوە ژ زەھمەتییێ خلاس کر. _________________

ئەمسال وو الحێکەم ئەلی ئەکبەر دێهخودا

_________________

ماجرای خر ما از کرگی دم نداشت

شخصی از مردی مبلغی طلبکار بود و از وی مطالبه طلب خود نمود. او انکار کرد.

طلبکار روزی تصمیم گرفت با کمک عده‌ای، طلب خود را از بدهکار بگیرد. هنگامیکه نزد بدهکار آمدند، بدهکار فرار کرد و آنها در تعقیب او به راه افتادند.

او به پشت بامی رفت و از آنجا خود را به حیاط انداخت.

اتفاقا آن بخت برگشته افتاد روی پیرمردی که مریض بود و دور او را بستگانش گرفته بودند و آن پیرمرد از دنیا رفت. خویشان پیرمرد نیز وی را تعقیب کردند تا رسید به بیابانی.

دید اسبی فرار کرده و گروهی برای گرفتن او سعی می کنند و فریاد می‌زنند جلو اسب را بگیر، فورا سنگی برداشت که جلو اسب را بگیرد؛ همینکه پرتاب کرد به یکی از چشمان اسب خورد و چشم آن زبان بسته کور شد. صاحبان اسب نیز او را تعقیب کردند، تا رسید به محلی.

دید الاغی به زمین افتاده و گروهی درصدد هستند او را بلند کنند و کمک می‌خواهند. خود را به آنها رسانید و دم الاغ را گرفت که بلند کند؛ ناگاه دم از بُن کنده شد. 

صاحب الاغ نیز با همراهانش وی را تعقیب کردند.

بالاخره وی را محاصره کرده و گرفتند و به طرف دادگاه نزد قاضی آوردند.

در همان حین ورود، آن بداقبال اشاره‌ای به قاضی کرد که اگر به نفع من قضاوت کنی لقمه‌ات در میان روغن است؛
لذا قاضی تا «فیها خالدون» خواند.

محاکمه شروع شد.

اولی گفت: این شخص مبلغی هنگفت به من بدهکار است و نمی‌دهد.
قاضی گفت: سند خود را نشان بده.
گفت: سند ندارم.
قاضی گفت: بنابراین ادعای بی‌مورد می‌کنی، از دادگاه خارج شو.
او بیرون آمد.

دومی گفت: پدر ما مریض بود، این شخص از پشت بام خود را بروی او انداخت و از دنیا رفت و اکنون مطالبه دیه او را می‌کنم.

قاضی گفت: پدر شما چندسال داشت

گفت: هفتاد سال داشت.

قاضی گفت: این شخص سی سال دارد، چهل سال خرجی او را بدهید تا به هفتادسال برسد، آن وقت مطالبه دیه پدرتان را بکنید.

گفتند: چنانچه حرفی نداشته باشیم، آزادیم؟
گفت: آزادید؛
آنها نیز رفتند.

صاحبان اسب گفتند: ما گفتیم جلوی اسب ما را نگاه دار، این شخص سنگی برداشته و یکی از چشمان اسب ما را کور کرد و اکنون مطالبه اُرش (تفاوت قیمت صحیح و معیوب) از وی داریم.

قاضی گفت: باید اسب را دو نصف کنیم؛ آن نصفی که چشم سالم در آن است هرچه قیمت داشت باقیمت نصف دیگر مقایسه کنیم واُرشش را بدهد.

آنها از این عمل راضی نبودند و حرف خود را پس گرفتند و رفتند.

همین که نوبت به صاحب الاغ رسید گفت: الاغ ما از کره‌گی دُم نداشت.

و با این جمله کوتاه، خود را از دردسر خلاص کرد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
امثال و حکم | #علی‌اکبر_دهخدا