#مهەمەد_تەقەڤی
🔴 شاهـ ئەباس وو شێخ بهایی

رۆژەکێ شاھ ئەباس چوو جەم شێخ بھایی وو پشتی سلاڤکرنێ ژێ پرسی: ئەی شێخ! د ناڤ خەلکێ دا رەسەناتی/ئەسالەتا بنگەھین/زاتی گرینگە ئان پەروەردەتی/تەربییەتا مالباتی؟
شێخی گۆت: بیا من رەسەناتی گرینگترە.
لێ شاھی بەرەڤاژییا وی گۆت: "ئەز باوەرم پەروەردەتی گرینگترە." نیقاشا د ناڤبەرا وان دا پڕ بوو وو ت کیژان نەکاری بیێ دن بقەبوولینە. رۆژا دن بەرێڤارێ شێخ بھایی چوو کۆشکێ وو د دەما شیڤێ دا سفرەیەکە درێژ پان بوو. ژ بۆ رۆن کرنا ئۆدەیێ، شاھ ئەبێس چەپکەک لێخست وو ب ئیشارەتەکە وی، چار پشک کو ھەر کیژان شەمەک د دەستێ وان دا بوو ھاتن ناڤ ئۆدەیێ وو ئۆدە رۆن بوو.
د دەما خوارنا شیڤێ دا شاھ ئەبێس ژ شێخی را گۆت: "تە دیت کو پەروەردەتی ژ رەسەناتییێ گرینگترە، تە دیت کو دبە ب پەروەردەکرنا راستەقین ڤان پشکێن کووڤی پەروەردە بکن."
شێخی گۆت: "ئەگەر ئەڤ پشک سبە ژی وەک ئیرۆ رەفتار بکن ئەز گۆتنا تە دپەژرم."
شاھ ھەیری گۆت: "شێخۆ سبە ژی وەک ئیرۆیە، چ جداتی د ناڤبەرا وان دا ھەیە؟"
لێ شێخی دەڤ بەر نەدا وو شاھ نەچار کر کو سبەیێ ژی ڤی کاری دیسان بکە.
سبەیێ وێ رۆژێ شێخی چار مشکان د ناڤ چار کیسەیان دا دانی وو ئانییە کۆشکێ. دیسا ئەو مەراسیما دەستپێ بوو وو دەما پشک ھاتن، شێخی مشک رزگار کرن وو ژ نشکێ ڤا پشکەک ژ بۆ گرتنا مشکان، رەڤییا رۆژھلاتێ وو یێ دن ژی رەڤییا رۆژاڤایێ وو...
شێخی ژ شاھ ئەبێس را گۆت: ئافری وو رەسەناتییا پشکان گرتنا مشکانە، دبە کو ب پەروەردەکرنا درۆست ھەتا پشکان ژی کەدی وو خوەدی بکی لێبەلێ دەما ھەتا ئەڤ پشکا دەستپەروەردە ژی مشکی ببینە دیسا ڤەدگەرە رەسەناتییا خوە وو دبە ھەمان پشکا کۆڤی وو دڕندە!!
پەیڤێن دژوار:
سلاڤکرن: احوال پرسی
رەسەناتی: اصالت
پەرۆەردەتی: تربیت
بنگەهین: ذاتی
گرینگ: مهم
بەرەڤاژی: بر خلاف
ئەز باوەرم: معتقدم
نیقاش: بحث و مجادلە
ناڤبەر: بین، میان
قەبوولاندن: قبولاندن
بەرئێڤارێ: هنگام غروب
کۆشک: کاخ
رۆن: روشن
ئۆدە: اتاق
چەپک: کف زدن
ئیشارەت: اشاره
شیڤ: شام
راستەقین: واقعی
کووڤی: وحشی
کەدی: اهلی
پەژراندن: پذیرفتن
هەیرین: تعجب کردن
جداتی: تفاوت
دەڤ بەرنەدان: دست برنداشتن
رزگار کرن: آزاد کردن
ژ نشکێ ڤا: ناگهان
رۆژهلات: شرق
رۆژاڤا: غرب
ئافری: خلقت
دڕندە: درندە

 

🔴 Şahebas û şêx Bihayî

Rojekê Şah Ebas çû cem şêx Bihayî û piştî silavkirinê jê pirsî: ey şêx! di nav xelkê da resenatî/esaleta bingehîn/zatî girîng e an perwerdetî/terbîyeta malbatî?
Şêxî got: bi ya min resenatî girîngtir e.
Lê şahî berevajîya wî got: "ez bawerim perwerdetî girîngtir e." Nîqaşa di navbera wan da pirr bû û ti kîjan nekarî bi yê din biqebûlîne. Roja din berêvarê şêx Bihayî çû koşkê û di dema şîvê da sifreyeke dirêj pan bû. Ji bo ron kirina odeyê, şah Ebês çepikek lêxist û bi îşareteke wî, çar pişik ku her kîjan şemek di destê wan da bû hatin nav odeyê û ode ron bû.
Di dema xwarina şîvê da şah Ebês ji şêxî ra got: "Te dît ku perwerdetî ji resenatîyê girîngtir e, te dît ku dibe bi perwerdekirina rasteqîn van pişikên kûvî perwerde bikin."
Şêxî got: "Eger ev pişik sibe jî wek îro reftar bikin ez gotina te dipejirim."
Şah heyirî got: "Şêxo sibe jî wek îro ye, çi cidatî di navbera wan da heye?"
Lê şêxî dev ber neda û şah neçar kir ku sibeyê jî vî karî dîsan bike.
Sibeyê wê rojê şêxî çar mişk di nav çar kîseyan da danîn û anîne koşkê. Dîsa ew merasîma destpê bû û dema pişk hatin, şêxî mişk rizgar kirin û ji nişkê va pişikek ji bo girtina mişkan, revîya rojhilatê û yê din jî revîya rojavayê û...
Şêxî ji şah Ebês ra got: afirî û resenatîya pişikan girtina mişkan e, dibe ku bi perwerdekirina dirost heta pişkan jî kedî û xwedî bikî lêbelê dema heta ev pişika destperwerde jî mişkî bibîne dîsa vedigere resenatîya xwe û dibe heman pişka kovî û dirrinde!!

روزی شاه عباس خدمت شیخ بهائی رسید و پس از احوالپرسی از او پرسید ای شیخ در میان مردم اصالت ذاتی آنها مهم است و یا تربیت خانوادگی‌ ، شیخ گفت از نظر من اصالت ارجعیت دارد اما شاه بر خلاف او گفت که من فڪر میڪنم تربیت مهمتر است ، بحث میان آن دو بالا گرفت و هیچ ڪدام نتوانست دیگری را قانع ڪند فردای آن روز هنگام غروب شیخ بهایی به ڪاخ رفت و وقت شام فرا رسید سفره‌ای بلند پهن ڪردند , برای روشن کردن اتاق شاه‌ عباس دستی زد و با اشارۀ او چهار گربه ڪه هر کدام شمعی به دست داشتند وارد اتاق شدند و اتاق را روشن ڪردند !!

در هنگام خوردن شام شاه عباس به شیخ گفت دیدی تربیت از اصالت مهم‌تر است زیرا دیدی ڪه میشود با تربیت درست این گربه‌های نا آرام را اینگونه رام ڪرد ، شیخ گفت اگر این گربه‌ها فردا نیز همچون امروز ڪنند من حرفتان رامی‌پذیرم ، شاه متعجب گفت شیخ فردا هم مثل امروز است چه فرقی دارد ، ولی شیخ دست بردار نبود و شاه را مجبور ڪرد فردا نیز همان ڪار را دوباره تکرار ڪند ، فردای آن روز شیخ چهار موش را در داخل چهار ڪیسه قرار داد و به ڪاخ رفت ، دوباره تشریفات انجام شد و گربه‌ها وارد شدند ڪه شیخ موش‌ها را رها ڪرد و ناگهان یک گربه به شرق و یک گربه به غرب در پی گرفتن موش‌ها دوید ...

شیخ به شاه گفت خلقت و اصالت گربه موش گرفتن است شاید بتوان ڪه با تربیت درست حتی گربه‌ را اهلی و رام ڪرد اما حتی آن گربۀ تربیت شده وقتی موش ببیند باز هم به اصالتش باز میگردد و همان گربۀ نااهل و درنده می‌شود !!